uretimhane-logo

Öğrenmeyi, düşünmeyi, üretmeyi, paylaşmayı seven insanların evi.

Katip Mustafa Çelebi Mah.
Küçük Parmakkapı Sk. No:15/4
34433 Beyoğlu/İstanbul
bilgi@uretimhane.com.tr
+90 212 232 87 49

Çağdaş Göçebelik ve Aerocene’in Dayanılmaz Hafifliği


“Güzel kokulu bir esinti sessiz denizden dolaştı, sahil boyunca ilerledi ve tekrar denize geri döndü. Bir sonraki adımında nereye gideceğini merak etti. Deli bir dürtü ile tekrar plaja çıktı. Denize geri sürüklendi.”

(Douglas Adams, Otostopçunun Galaksi Rehberi)

Günümüzde belli bir ülkeye veya mekana aidiyet hissetmeyen, sürekli hareket halinde yaşamayı tercih eden birçok kişi kendini nomad, yani göçebe olarak tanımlıyor. Bu yeni tip göçebelik biçimini geleneksel göçebelikten ayırt etmek için çağdaş göçebelik kavramını kullanmak mantıklı olabilir. Çağdaş göçebeliğin geleneksel olandan farkını, bir ihtiyaç sonucu benimsenen bir hayat tarzının aksine, üzerine düşünülmüş bir seçim olarak tanımlayabiliriz.

Çağdaş göçebelik kavramı üzerine bolca kafa yoran çağdaş düşünür Rosi Braidotti, Göçebe Özneler kitabında göçebeliğin felsefi nosyonunu “varoluşsal bir durum” olarak açıklar ve göçebeliğin toplum tarafından dayatılan düşünce ve davranış biçimlerine ait olmaya direnen bir tür eleştirel bilinçten doğduğunu söyler. Yani göçebelik her tür sabitliğe direnir ve önceliği çeşitlilik arayışı ve hareketten çok, bedensel ve coğrafi sınırları sorgulamaktır. Bu bilinçli hareketlilik biçimiyle göçebelik, kendini seyahatten de ayırır. Hareketliliği kolay kılmak için minimalizmle el ele giden bu kavram nesnelere bağımlı olmamayı amaçlar. Aynı zamanda sürdürülebilir bir yaşam tarzını benimser ve çevreye duyarlıdır. Özetle çağdaş göçebelik, sınırları aşan ve hareketlilik üzerinden bağlantılarla dolu bir geleceği ve şimdiyi hayal eden bir alternatif fütürizm biçimidir. Karşılaşmalara, deneyimlere ve çeşitliliğe değer verirken, kesin doğruları kabul etmez.

Braidotti’ye göre göçebelik, sunulan herhangi bir şeyi sorgulamadan kabul etmeye direnir. Sınırların belirsizliğinin farkındadır ve bu belirsizliğe meydan okumayı hedefler. Başka bir deyişle, göçebelik sınırların geçici olduklarını anlar ve onları bir şekilde aşmayı hedefler. İnsanlığın dünyanın kaynaklarını sömürmenin ciddi sonuçlarıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde çağdaş göçebelik, çevre ile etkileşime girme aciliyetinin de farkındadır. Bu sebeple de beklenmedik karşılaşmalara ve deneyimlerden doğan etkileşimlere izin veren alanlar yaratmak ister. Baskın kimlik tanımlarını bozan ve onların ötesinde yeni bir varlık biçimi yaratan bu anlayış, yerleşik hayata geçme, istikrarlı bir iş bulma ve maddi mülklere yatırım yapma gibi fikirleri reddeder. Bu tip bir sabitliğe direnir ve bilinçli hareketliliği postmodern dünyayı deneyimlemenin en iyi yolu olarak görür.

Çağdaş göçebelik; sanat, tasarım ve aktivizm uygulamalarında ortaya çıkan ve kendisini postmodern dünyamızın ihtiyaçlarına göre dönüştüren bir kavram. 2014 yılından beri her yıl düzenlenen Göçebe Sanatları Festivali, SALT ve NomadicArt gibi sanat ve kültür için göçebe girişimler ve 2015 yılında yayınlanan ve göçebe mimari örneklerini inceleyen The New Nomads Design & Wheels: Temporary Spaces and a Life on the Move kitabı bu trendin örneklerinden bazıları. Çağdaş göçebelik kavramına ait tasarım örnekleri ve sanat eserleri de yüksek hareketlilikleri, sürdürülebilirlikleri ve minimalizmleri ile tanımlanıyor. Fosil atık ve emisyon üretmeden havada salınan heykellerden oluşan Aerocene de birçok yönüyle çağdaş göçebelik kavramını benimsemiş çok disiplinli bir sanat projesi.

Sınırlardan bağımsız ve fosil yakıtlardan arındırılmış bir deneyim vaat eden proje, herkesin kendi üretebileceği uçan heykellerden oluşuyor. Güneşin ısısı ve dünya yüzeyinden kızılötesi radyasyon ile uçar hale gelen heykeller; fosil yakıtlar yakmadan, güneş panelleri ve piller kullanmadan ve helyum, hidrojen ve diğer nadir gazlar olmadan uçmayı başarıyor. Sadece hava tarafından şişirilen, sadece güneş tarafından kaldırılan ve sadece rüzgar tarafından taşınan Aerocene, sürdürülebilir bir geleceğe doğru yol alıyor. Sürecin bilimsel açıklaması web sitelerinden ayrıntılı incelenebilir[1].

Her şeyden önce, ana teması göçebeliğe uygun şekilde hareketlilik olan bu sanat projesi; bir bez, bazı halatlar ve banttan oluşan minimalist, basit bir tasarıma sahip. Web sitelerinde Aerocene’in sıfırdan nasıl inşa edileceğine dair talimatlar ve aynı zamanda kiralama opsiyonları bulunuyor. Sanat eserinin, kendini hareketliliği üzerinden tanımlandığı söylenebilir. Bu hareketliliğe çevre dostu bir şekilde izin veren Aerocene’in akıllı tasarımı olduğunu ve arkasında herhangi bir atık bırakmadan salınmak için sadece güneş ve rüzgarla etkileşime girdiğini yani çevreyle etik bir iş birliği yaptığını da unutmamak gerek. Aerocene, aynı zamanda Antroposen’e alternatif olarak türetilmiş bir fikir. Bu projenin de ötesinde insanların havada salınmayı ve birlikte yaşamayı öğrenecekleri bir yaşayış öneren bir alternatif fütürizm. İnsan vücudunun sınırlarını sorgulamak ve sınırlarını gerçekleştirmek için mümkün olmayan bir gelecek öneren Aerocene, dünyanın deneyimleyebileceğimizden çok daha fazlasını sunduğunu göstermeyi amaçlıyor olabilir.

Aerocene, daha önce mümkün olmamış şekillerde sınırların aşıldığını hayal eden ve çağdaş göçebelik kavramını benimseyen bir sanat eseri örneği. Ayrıca hareketi, genellikle göçebe olarak kabul edilmeyen bir sanat dalı olan heykel pratiğiyle bir araya getiriyor ve heykel sanatının da sınırlarını sorguluyor. Hareket etmek için güneşten ve havadan yardım alarak çevre ile iç içe geçen heykel, güneşin olduğu herhangi bir yerde uçabiliyor ve bu sayede belirli bir mekana bağlı kalmıyor. Bu örnekten de hareketle; çağdaş göçebeliğin bedenimizin ve dünyamızın sınırlarını sorgulamamıza alan açan ve çevreye saygılı yeni karşılaşmaların ve etkileşimlerin önemini vurgulayan bir alternatif fütürizm sunduğunu söyleyebiliriz.


[1] https://aerocene.org/

Kaynaklar:
– Adams, Douglas. Otostopçunun Galaksi Rehberi. Kabalcı Yayınevi: 2005
Aerocene. https://aerocene.org/.
– Braidotti, Rosi. Göçebe Özneler. Kolektif Kitap: 2017.
– Klanten, Robert. The New Nomads Design & Wheels: Temporary Spaces and a Life on the Move. Gestalten, 2015
Nomadic Art. http://www.nomadicart.org/.
Nomadic Arts Festival. Tracing the Pathway, https://nomadicartsfestival.com/.
– “SALT: A Nomadic Initiative for Art, Culture and Environment in the Arctic.” Plastik, 19 Haz. 2017, https://plastik.univ-paris1.fr/salt-a-nomadic-initiative-for-art-culture-and-environment-in-the-arctic/.

Sinema mezunu ve yazarı. Utrecht Üniversitesi Medya, Sanat ve Performans Çalışmaları yüksek lisansını tamamladı. Teknoloji ve doğaüstü arasındaki ilişkiyle ilgileniyor. Çalışmalarını Buluştuğumuz İyi Oldu'da sürdürüyor.

Yoruma yanıt